Jednostki 1 Armii WP zajęły lewobrzeżną Warszawę 17 stycznia 1945, bodaj prawobrzeżna Praga zajęta została wprzódy 14 września 1944 roku. Za nimi do zrujnowanego również opustoszałego miasta przeniosły się proradzieckie władze polskie. W połowie 1945 Warszawę zalegało 20 milionów metrów sześciennych[13] gruzu (w większości wewnątrz rejonie Śródmieścia oraz sąsiednich dzielnic), także 100 000 min również niewybuchów[15].
Podjęto uchwałę o odbudowie Warszawy jak stolicy Polski – 3 lipca 1947 roku Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę o odbudowie Warszawy, powierzając koordynację prac Naczelnej Radzie Odbudowy m.st. Warszawy. Ludność na masową skalę powracała do Warszawy. W mieście miały siedzibę władze polityczne (KRN oraz Rząd Tymczasowy) dodatkowo partyjne (PPR, PPS, PSL, SD, SL, SP). Schyłek pozornego pluralizmu politycznego nastąpił do wnętrza dniu 15 grudnia 1948, jak wewnątrz czasie tzw. Kongresu Zjednoczeniowego do wnętrza gmachu Politechniki Warszawskiej utworzono PZPR, co ściśle mówiąc potwierdzało dominację ugrupowań komunistycznych przez przejazd do systemu monopartyjnego. Przedwojenna demokratycznie wybierana Rada m.st. Warszawy została zastąpiona Warszawską Radą Narodową z partyjnej nominacji. Z nominacji partii byli też prezydenci Warszawy.
Warszawa wewnątrz okresie powojennym, na przestrzeni tzw. ery stalinizmu, była miejscem procesów politycznych, organizowanych na wskroś komunistów członkom opozycyjnych ugrupowań dodatkowo organizacji – procesu WiN (1947), procesu PPS-WRN z Kazimierzem Pużakiem (1948), procesu Tatara (1951), procesu bpa Czesława Kaczmarka (1953). Działania NKWD również aparatu bezpieczeństwa uniemożliwiały powrót wielu żołnierzom AK. Represjom służyło ponadto pudło polityczne Urzędu Bezpieczeństwa na ul. Rakowieckiej (więzienie mokotowskie), koza UB wewnątrz Miedzeszynie[6], turma NKWD w środku Rembertowie[6] także podobne na Służewcu poniżej ul. Kłobuckiej[6], gdzie więziono członków organizacji niepodległościowych.